Historia Kościoła Unitariańskiego

Unitarianizm, obok luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu, był jednym z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów "unus", czyli jeden i "unitas", czyli jedność.

Jednym z głównych prekursorów unitarianizmu był hiszpański lekarz i teolog Miguel Servet. Poglądy Serveta przyjęli włoscy unitarianie jak Bernardino Ochino, Leliusz Socyn, Faust Socyn, Giorgio Biandrata, Francesco Stancaro czy Giovanni Valentino Gentile. W Siedmiogrodzie idee unitariańskie głosił Ferenc Dávid, założony przez niego w roku 1568 Kościół Unitariański na Węgrzech istnieje do dziś. Jakub Paleolog prowadził działalność we Włoszech, Czechach, Siedmiogrodzie i Polsce. Poczatkowo otwarte wyznawanie unitarianizmu wiązało się z narażeniem na proces sądowy i śmierć. Servet pod naciskiem Jana Kalwina został przez władze Genewy skazany na karę śmierci i spłonął na stosie w roku 1553; Gentile został ścięty w Bernie w roku 1566; Dávid za swoje wierzenia zmarł w więzieniu w roku 1579, zaś Paleolog z wyroku trybunału inkwizycyjnego został ścięty w Rzymie w roku 1585. 
Do Polski unitarianizm dotarł w latach 50. XVI wieku za pośrednictwem unitarian uchodzących z Włoch przed prześladowaniami. W latach 1562–1563 wyznający go Bracia Polscy, stworzyli własny zbór, tzw. zbór reformowany mniejszy, który powstał w wyniku różnicy poglądów na słuszność dogmatu o Trójcy w małopolskim Kościele Reformowanym. Ośrodkiem działania Braci Polskich, wśród których najbardziej znani byli Piotr z Goniądza, Grzegorz Paweł z Brzezin czy Szymon Budny był Raków gdzie w latach 1602–1638 działała słynna Akademia Rakowska. Odrzucali oni panujące wówczas powszechnie porządki feudalne i sami uprawiali ziemię. Niektórzy sprzeciwiali się również służbie wojskowej, a na znak pacyfizmu nosili drewniane miecze. Po likwidacji Akademii Rakowskiej z inicjatywy biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika, mimo prześladowań prowadzili swoją działalność w Rzeczypospolitej do roku 1658 gdy zostali zmuszeni pod karą śmierci w ciągu dwóch lat udać się na banicję lub zmienić wiarę. Do poczatku XIX w. wspólnoty Braci Polskich istniały na terenach dawnych Prus Książęcych. 
Wśród teologów odrzucających Trójcę byli: Wolfgang Fabricius Capito (1478–1541), Martin Cellarius (1499–1564), Johannes Campanus (ok. 1500–1575), John Biddle (1615–1662), Thomas Emlyn (ok. 1663–1741) czy Theophilus Lindsey (1723–1808). Znanymi unitarianami byli np.: książę Siedmiogrodu Jan Zápolya (1540–1571), poeta John Milton (1608–1674), fizyk Isaac Newton (1642–1727), matematyk William Whiston (1667–1752), chemik Joseph Priestley (1733–1804) czy poeta i dziennikarz José María Blanco White (1775–1841). W Stanach Zjednoczonych idee unitariańskie wyznawali Henry Grew (1781–1862), George Storrs (1796–1879) czy Charles T. Russell (1852–1916). 
W drodze ewolucji poglądów, do których przyczynił się reformator i myśliciel religijny Faustyn Socyn (rycina), dotychczasowe silne wpływy anabaptyzmu powoli były wypierane przez elementy racjonalistyczne. Od jego nazwiska polski unitarianizm określany był często socynianizmem i pod taką nazwą znany był poza granicami. Socyn w swoich pracach twierdził, wbrew tradycji kościelnej, że grzech pierworodny obecnie nie istnieje, gdyż obciążył tylko Adama. Uznał więc, że chrzest jest sprawą drugorzędną i można go przyjąć lub nie. Człowiek ma wolną wolę, a zatem Bóg nie ma przedwiedzy, czyli nie zna przyszłych ludzkich uczynków. Zdaniem Socyna do zbawienia potrzebna jest wiara w niewielką ilość tzw. prawd koniecznych, które nie mogą być sprzeczne z zasadami rozumu (tak jak nie jest sprzeczne objawienie). Jeśli więc w doktrynie religijnej znajdą się dogmaty sprzeczne z rozumem to znaczy, że doktryna jest w tych punktach nieprawdziwa. Socyn głosił człowieczeństwo Jezusa, który został wybrany przez Boga do realizacji jego celów; zaprzeczał dogmatowi Trójcy Świętej oraz karom wiecznym: piekłu, potępieniu czy mękom, które jego zdaniem są tylko przenośniami. Socynianizm był jednym z najbardziej znienawidzonych wyznań, i to nawet w krajach tradycyjnie uchodzących za tolerancyjne jak Polska czy Siedmiogród. Przykładowo jedynym wyznaniem, które nie wzięło udziału w konfederacji warszawskiej w 1573 roku (którą to można określić jako wewnętrzny pokój pomiędzy wszystkimi wyznaniami – podpisał ją nawet jeden biskup katolicki) byli właśnie Bracia Polscy. Ostatecznym skutkiem było wygnanie Braci Polskich („Arian”) z Polski w 1658 roku. Osiedlili się głównie w Holandii, gdzie rozwinęli szeroko swoją działalność naukową i religijną, publikując m.in. Bibliotheca Fratrum Polonorum.

Współcześnie Bracia Polscy cieszą się coraz większą popularnością wśród historyków, pojawia się coraz więcej prac na ich temat, także monograficznych. W Polsce istnieje kilka grup określających się jako unitariańskie. Oprócz wspólnoty Kościoła Unitariańskiego, w Warszawie zbiera się grupa unitarian związanych ze świeckim Stowarzyszeniem Unitarian. Od 1993 roku istnieje w Chorzowie Wspólnota Unitarian Uniwersalistów w Rzeczypospolitej Polskiej. W Nysie od 2010 roku istnieje Nyska Grupa Unitarian, która organizuje spotkania o charakterze religijnym.
Kościoły i wspólnoty Unitarian Uniwersalistów są obecne praktycznie we wszystkich krajach oraz na wszystkich kontynentach świata. Najliczniejsza wspólnota unitariańska świata skupiona jest w Stanach Zjednoczonych, w Unitarian Uniwersalist of Association of Congregations (UUA). Ok. dwieście europejskich Wspólnot Unitariańskich zrzesza European Unitarian Universalist (EUU).

Katechizm Rakowski - światowe osiągnięcie polskiej reformacji z początku XVII wieku

Katechizm Rakowski to wydane w 1604 w Rakowie wyznanie wiary braci polskich, głoszące (jako jedno z pierwszych dzieł w historii Europy) zasadę racjonalizmu i tolerancji religijnej. Tekst Katechizmu był dziełem zbiorowym. Początkowo tekst przygotowywał Faust Socyn, jednak jego śmierć w 1603 przerwała tę pracę. Dzieło Socyna kontynuowali: Piotr Stoiński (młodszy), Hieronim Moskorzowski, i Jan Völkel. Katechizm napisany został w języku polskim i wydany w 1604, a następnie przetłumaczony przez Hieronima Moskorzowskiego na łacinę i wydany ponownie w 1605-1609. Na język niemiecki przetłumaczył Katechizm Walenty Smalc i wydał w 1608. 
Katechizm, głoszący konieczność racjonalizmu i tolerancji religijnej wywarł znaczny wpływ na Europę Zachodnią. Thomas Jefferson powoływał się na tekst Katechizmu jako jedno ze źródeł Konstytucji USA. 
Katechizm wymieniony jest przez UNESCO jako jedno z najważniejszych dzieł w historii ludzkości.

Międzynarodowa Rada Unitarian i Uniwersalistów
(ICUU)

Międzynarodowa Rada Unitarian i Uniwersalistów (w oryginale: International Council of Unitarian and Universalists, w skrócie ICUU) – organizacja zrzeszająca ponad 200 000 Unitarian, Uniwersalistów i Unitarian Uniwersalistów z całego świata. Powołana została podczas konwencji w dniach 23-26 marca 1995 roku.

Preambuła Konstytucji Międzynarodowej Rady Unitarian i Uniwersalistów: 

"My, grupy należące do Międzynarodowej Rady Unitarian i Uniwersalistów stwierdzamy, że wierzenia naszej wspólnoty religijnej opierają się na: wolności sumienia i myśli w kwestii wiary, wrodzonych wartościach i godności każdej osoby, sprawiedliwości i współczuciu w relacjach międzyludzkich, odpowiedzialności i zaufaniu w relacjach międzyludzkich, oddaniu demokratycznym zasadom, deklarujemy, że naszym celem jest: chronić Bezgranicznego Ducha Życia i ludzką wspólnotę by umacniać wiarę Unitarian i Uniwersalistów na całym świecie, stwierdzać różnorodność i bogactwo żywych tradycji, ułatwiać wzajemne wsparcie poszczególnych członków organizacji, promować nasze ideały i zasady na całym świecie, promowanie modelu liberalnej religii przy warunku przestrzegania wspólnych wartości."

źródło - https://icuu.net

Piramida w Krynicy


Grobowiec Ariański w Krynicy (woj. lubelskie), nazywany także Wieżą Ariańską, Arianką, czopem lub Grobiskiem, jest jednym z nielicznych w Polsce grobów piramidalnych, a najprawdopodobniej jedym z najstarszych. Budowla ma prawie 20 m wysokosci i kwadratową podstawę o boku ok. 7,35 m. Zbudowana najprawdopodobniej w pierwszej połowie XVII wieku przez podkomorzego chełmskiego Pawła Orzechowskiego. Ze względu na fakt, że Orzechowski był arianinem, nie mógł zostać pochowany na cmentarzu katolickim. Z tego powodu zdecydował się na zbudowanie sobie grobowca znajdującego się w odosobnieniu, o oryginalnej formie. Tam prawdopodobnie został pochowany po śmierci, która miała miejsce 21 marca 1612. Być może w pobliżu grobiska znajdował się niewielki ariański cmentarz. W 1890 Oskar Kolberg wspominał o skarbach rzekomo ukrytych w grobisku: W pobliżu Krupego mają być – wedle podania – skarby w kopcu piramidalnym czyli grobowcu, leżącym w znacznej części w gruzach; wszelako skarbów tych z obawy licha czyli złego, lud wcale nie szuka.

Budowla znajduje się na tzw. Górze Ariańskiej – pagórze wapiennym o wysokości 290 m n.p.m., porośniętym młodym lasem sosnowym. Ulokowana jest mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Krasnymstawem a Rejowcem, na zachód od drogi wojewódzkiej nr 812, w niewielkiej odległości na północ od miejscowości Krupe. Grobisko jest jednym z elementów żółtego Szlaku Ariańskiego.
Obiekt uszkodzony podczas II wojny światowej, został poddany renowacji w latach 1956-1957. Wraz z Górą Ariańską został uznany za pomnik przyrody nieożywionej w 1983.

Szlak Ariański


Szlak Ariański – pieszy szlak turystyczny na terenie województwa lubelskiego znakowany kolorem żółtym, biegnący od Skierbieszowa do wsi Pawłów. Poprowadzony jest przez Działy Grabowieckie i Pagóry Chełmskie oraz przez Skierbieszowski Park Krajobrazowy. Szlak przebiega miejscami związanymi z życiem i działalnością Pawła Orzechowskiego należącego do Braci Polskich (potocznie zwanych arianami).
Kościół Unitariański (c)2019, All Rights Reserved
Ta strona może korzystać z Cookies.
Ta strona może wykorzystywać pliki Cookies, dzięki którym może działać lepiej. W każdej chwili możesz wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach swojej przeglądarki. Korzystając z naszego serwisu, zgadzasz się na użycie plików Cookies.

OK, rozumiem lub Więcej Informacji
Informacja o Cookies
Ta strona może wykorzystywać pliki Cookies, dzięki którym może działać lepiej. W każdej chwili możesz wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach swojej przeglądarki. Korzystając z naszego serwisu, zgadzasz się na użycie plików Cookies.
OK, rozumiem